Taal

Nicolaes Witsen - Noord en Oost Tartarye Georgia of Iberia en Mengrelia

Tweetallig Nederlands-Georgisch
Djavakhadze, Artchil en Nino (vertaling en samenstelling)

Universal, 307 blz., gebonden, 2013, ISBN 9789941221798

Vertaling van de voor Georgië belangrijke delen uit Witsens Noord en Oost Tartarije

De schrijver Nicolaes Witsen Nicolaes Witsen werd geboren op 8 mei 1641. Hij was een Nederlandse cartograaf, verzamelaar, schrijver, diplomaat en burgemeester. In zijn kindertijd kreeg Witsen een goede opleiding. Eerst aan de Latijnse school en daarna aan het Athenaeum Illustre in Amsterdam. Al op 15-jarige leeftijd reisde Witsen met zijn vader naar Engeland. In 1663 ging Witsen rechten studeren aan de Leidse universiteit, waar hij zichzelf ontwikkelde als arabist. Direct na zijn promotie, in 1664, vertrok hij samen met de Nederlandse Ambassade naar Rusland. De aantekeningen die hij hier maakte zou Witsen later gebruiken om zijn boek te publiceren over Rusland (en de nabijgelegen landen).
Na zijn terugkomst in Nederland in 1665 maakte hij nog meer reizen door diverse delen van Europa. In 1669 werd Nicolaes Witsen benoemd tot burgemeester van Amsterdam. Daarnaast was hij gedeputeerde ter Staten-Generaal. Sinds 1689 werd Witsen tevens lid van de Royal Society en in 1693 werd hij benoemd als bewindhebber bij de VOC. In 1671 publiceerde Witsen zijn eerste boek ’ Aeloude en Hedendaegsche Scheepsbouw en Bestier’ en in 1692 ook nog het tweede deel van zijn overzichtswerk onder de titel ‘Architectura Navalis’. Zijn boeken over scheepsbouwkunde werden standaardwerken op dit gebied. Witsens goede reputatie werd bevestigd door het bezoek van tsaar Peter de Grote, die van 1697 tot 1698 samen met zijn gevolg in de Nederlandse Republiek verbleef. Witsen regelde in deze tijd een stage voor de tsaar op de scheepswerven van de Verenigde Oost-Indische Compagnie (VOC). Dit bezoek leidde tot een persoonlijke vriendschap tussen Witsen en de tsaar en zijn begeleiders, waaronder de zoon van de Georgische koning Artchil II – prins Alexandre Bagrationi. Al tien jaar voor de komst van de prins stond Witsen reeds in contact met koning Artchil II. Door voortdurende invasies van de Turken en de Persen in Georgië werd Artchil gedwongen om samen met zijn gezin in ballingschap te vertrekken naar Rusland. Op verzoek van Artchil had Witsen hem geholpen om Georgische drukpersletters te vervaardigen in Amsterdam en deze naar Moskou te sturen, waar vervolgens, met behulp van deze letters, een psalmboek werd afgedrukt. Deze psalmboek was van grote politieke belang, aangezien toentertijd christelijk Georgië onderdrukt werd door de omringende islamitische landen. Het was dus belangrijk de eenheid van het land met een gezamenlijke christelijke godsdienst te behouden. Artchil schreef Witsen vervolgens een dankbrief, die samen met de vertaling in Witsens boek ‘Noord en Oost Tartarye’ is opgenomen. Ook stuurde Artchil, via zijn Duitse lijfarts Dresscher, Witsen de nodige informatie over Georgië en daarnaast een aantal Georgische voorwerpen, die Witsen tevens in zijn boek beschrijft. Ook Prins Alexandre, de zoon van Artchil II, had met zijn kennis over Georgië, Rusland en de nabije Aziatische landen, Witsen geholpen bij het schrijven van bepaalde delen van zijn boek.

Uiteindelijk werd Witsens boek ‘Noord en Oost Tartarye’ in 1690 gepubliceerd. Het voornaamste wat hij in zijn boek beschrijft zijn zijn eerste indrukken van Rusland (Siberië) en de omringende landen. Het boek bevat tevens de allereerste kaart van Siberië. In 1705 verscheen er een tweede druk van het boek, en in 1785 een postuum. Het boek: ‘Noord en Oost Tartarye’ ‘Noord en Oost Tartarye, ofte bondig ontwerp van eenige dier landen en volken, welke voormaels bekent zijn geweest. Beneffens verscheide de tot noch toe onbekende, en meest nooit voorheer beschreve Tartersche en Nabuurige Gewesten, Landstreeken, Steden, Rivieren, en Plaetzen, in de Noorder en Oosterlyks[...] Gedeelten van Asia en Europa Zoo buiten en binnen de Rivieren Tanais en Oby, als omtrent de Kaspische, Indische- en Zwarte Zee gelegen; gelijk de Landschappen Niuche, Dauria, Jesso, Moegalia, Kalm[u]kia, Tangut, Usbek, en Noorder Persie, Turkestan, Georgia, Mengrelia, Cirkassia, Crim, Astakkia, Altin, Tingoesia, Siberia, Samojedia, en andere aen hunne Tzaersche Majesteiten Kroon gehoorende Heerschappyen. Verdeeld in twee Stukken, Met der zelver Land-kaerten: mitsgaders, onderscheidene Afbeeldingen van Steden, Drachten, enz. Zedert naeuwkeurig onderzoek van veele Jaren, en eigen ondervindinge ontworpen, beschreven, geteekent, en in’t licht gegeven, door Nicolaes Witsen.’

In twee hoofdstukken van dit boek worden Oost- en West-Georgië beschreven. De eerste contacten die toentertijd gelegd zijn tussen Nederland en Georgië vormen de basis van deze hoofdstukken. Witsen schrijft onder andere over de politieke en economische situatie in de 17e eeuw, de natuur, cultuur en de plaatselijke gewoontes. Tevens zijn er tekeningen te vinden van Georgische koningen, een landkaart, het Georgische alfabet en een Nederlands-Georgisch woordenlijst. Deze twee hoofdstukken over Georgië zijn in het Georgisch vertaald door Artchil en Nino Djavakhadze. In samenwerking met het Wetenschappelijk Centrum voor Historische, Etnologische en Godsdienststudies van Georgië worden deze twee hoofdstukken reeds, onder redactie van historicus prof. dr. Valerian Vashakidze, gepubliceerd.

Op voorraad
€ 15,00